Kiedy Fabryka Pługów w Barlinku rozpoczęła działalność cd…

Ilość dokumentów archiwalnych wskazujących na wcześniejszą datę wznowienia działalności przez Fabrykę Pługów w Barlinku i udział inż. Stefana Orłowskiego w tych działaniach, stwarzają przesłankę do rewizji dotychczasowych ustaleń odnośnie daty wznowienia produkcji przez Zakład po II wojnie światowej. Przyjęta, za dziennikami kronikarzy Bometu, E. Sumickiego i J. Moszkina, data 15.05.1946 roku, okazuje się, w świetle dokumentów archiwalnych, nieprawdziwa.
Poniżej dalszy ciąg dokumentów, które wskazują na wcześniejsze początki Zakładu.

Najwcześniejszym dostępnym dokumentem, zawierającym informacje o Fabryce Pługów w Barlinku jest wykaz przedsiębiorstw do Raportu z 16.08.1945 roku, sporządzonego przez Wydział Przemysłowy Starostwa w Myśliborzu [nr akt 4336], który wskazuje, że Zakład znajduje się w zarządzaniu inż. Stefana Orłowskiego. Ilość osób znajdujących się w zakładzie w dniu sporządzania raportu- 2 . Stopień zniszczeń- 50 %.

Wykazy przedsiębiorstw i warsztatów rzemieślniczych, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie. akta nr 4336.
Wykazy przedsiębiorstw i warsztatów rzemieślniczych, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie. akta nr 4336.
. Materiał pochodzi z serwisu szukajwarchiwach.pl

Następny dokument, jakim jest Sprawozdanie sytuacyjne złożone przez Pełnomocnika Rządu na obwód Myślibórz – S. Schillera, do Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie z dnia 29 listopada 1945 roku, wskazuje, że Fabryka Pługów i Maszyn Rolniczych w Barlinku w trakcie kontroli, a więc już w miesiącu listopadzie 1945 roku, była objęta przez inż. Stefana Orłowskiego i że produkowała w tym czasie brony, pługi i kraty do okien.
Wykaz przedsiębiorstw objętych przez Starostwo Powiatowe w Myśliborzu. Wykaz zakładów przemysłowych obwodu Myślibórz z dnia 29.11.1945 r. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, Sprawozdania sytuacyjne- obwód Myślibórz- 1945-1945, akta nr 65/317/0/5/891

Przedstawione w poprzednim wpisie pismo z 17.01.1946 roku do Delegata Ministerstwa Przemysłu na Pomorze Zachodnie , ob. inż. Jana Pilicha, wskazuje, że inż. Stefan Orłowski został mianowany kierownikiem Fabryki Pługów przez Wydział Przemysłowy Starostwa w Myśliborzu, w związku z czym miał on się zgłosić 08.09.1945 do ministerstwa.
PIsmo z 17.01.1946 do Delegata Ministerstwa. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4338.

Istotne znaczenie dla ustalenia daty wznowienia działalności przez Fabrykę Pługów w Barlinku ma „Sprawozdanie Wydziału Przemysłowego Starostwa w Myśliborzu z 20.10.1945 roku”, w którym zawarta jest informacja, że Fabryka Pługów w Barlinku zatrudnia 10 osób i może zatrudnić około 100 ludzi.
Sprawozdanie Referatu Przemysłu, powiat Myślibórz, 1945-1950. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4334. str.1, szukajwarchiwach.pl
Sprawozdanie Referatu Przemysłu, powiat Myślibórz, 1945-1950. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4334. str.2, szukajwarchiwach.pl
Sprawozdanie Referatu Przemysłu, powiat Myślibórz, 1945-1950. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4334. str.3, szukajwarchiwach.pl

O tym, że Zakład funkcjonował już w sierpniu 1945 roku, mówi „Raport z inspekcji w Fabryce Pługów w dniach 25 i 26.03.1947 roku”, przeprowadzonej przez Inspektora Terenowego Delegatury Ministerstwa Przemysłu Pomorze Zachodnie w Myśliborzu, Szczepańskiego.
We wrześniu 1945 roku uruchomiono halę montażową i do końca 1945 roku zmontowano 100 pługów oraz 100 bron”. Zatrudnienie w poszczególnych fazach rozwoju przedsiębiorstwa przedstawiało się następująco:
31.08.1945 – 19 osób, w tym 16 Niemców, 2 Polaków i Kierownik Zakładu- inż. Stefan Orłowski.
31.12.1945 – 9 osób, w tym 6 Niemców, 2 Polaków i Kierownik Zakładu.
31.03.1946- 30 osób, w tym 14 Niemców, 14 Polaków i 2 pracowników umysłowych.
W czerwcu 1946 roku Zakład zatrudniał już 48 osób, w grudniu 1946 roku 89 pracowników.
Raport z inspekcji w Fabryce Pługów w Barlinku. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4338, str.1
Raport z inspekcji w Fabryce Pługów w Barlinku. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4338, str.2

Następnym dokumentem jest pismo inż. Stefana Orłowskiego z 07.12.1945 roku o podjętych przez niego działaniach w Zakładzie w 1945 roku.
Pismo inz. Stefana Orłowskiego z 07.12.1945 r. str.1. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4338.
Pismo inż. Stefana Orlowskiego z 07.12.1945 r. str. 2. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt 4338.

Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie przejętym pod Zarząd Państwowy, wyjaśniają wiele otwartych dotąd kwestii, w tym w szczególności status inż. Stefana Orłowskiego. Był on zastępcą Pełnomocnika Przemysłowego na obwód myśliborski. Nominację otrzymał on od Starosty Myśliborskiego. Dokument ten sporządził i podpisał inż. Stefan Orłowski z datą 10.12.1945 r.

Dane szacunkowe o przedsiębiorstwach powiat Myślibórz, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 4335. str.1
Dane szacunkowe o przedsiębiorstwach powiat Myślibórz, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 4335. str.2
Dane szacunkowe o przedsiębiorstwach powiat Myślibórz, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 4335.str.3.
Dane szacunkowe o przedsiębiorstwach powiat Myślibórz, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 4335. str.4.

W świetle przedstawionych dokumentów uzasadnione jest wskazanie miesiąca sierpnia 1945 roku jako daty objęcia przez inż. Stefana Orłowskiego Fabryki Pługów w Barlinku i 01 września 1945 roku jako daty wznowienia produkcji przez Fabrykę Pługów w Barlinku. W 1945 roku Zakład wyprodukował 100 pługów i 100 bron. Po przybyciu specjalistów w Grudziądza, przystąpiono do uruchomienia odlewni w Fabryce Pługów, która już wcześniej montowała wyroby.

Reasumując:

Przeprowadzone poszukiwania wskazują, że obchodzone przez Zakład rocznice istnienia, za punkt wyjścia przyjmowały wspomnienia pionierów, które jednak nie znalazły potwierdzenia w dokumentacji archiwalnej.

Kwstionariusz Fabryki Pługów w Berlinku z 1945 r. Kwestionariusze zakładów przemysłowych, 1946. Archiwum Państwowe w Szczecinie, akta nr 4345

Bibliografia:
1. Sprawozdania sytuacyjne- obwód Myślibórz, 1945-1945, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Szczecinie, www.szukajwarchiwach.pl, akta nr 65/317/0/5/891, http://searcharchives.pl/65/317/0/5/891?q=Sprawozdania+sytuacyjne+My%C5%9Blib%C3%B3rz&wynik=1&rpp=15&page=1#tabJednostka, dostęp: 06.05.2016,
2. Wykaz przedsiębiorstw i warsztatów rzemieślniczych, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, www.szukajwarchiwach.pl, nr akt.4336,
3. Fabryka Maszyn Rolniczych w Barlinku i Różańsku, powiat Myślibórz, 1946-1947, Archiwum Państwowe w Szczecinie, www.szukajwarchiwach.pl, nr akt 4338, http://searcharchives.pl/65/317/0/12/4338?q=Barlinek&wynik=161&rpp=15&page=11#tabJednostka, dostęp:06.05.2016,
4. Dane szacunkowe o przedsiębiorstwach powiat Myślibórz, 1945. Archiwum Państwowe w Szczecinie, szukajwarchiwach.pl, nr akt. 4335, http://searcharchives.pl/65/317/0/12/4335?q=Dane+szacunkowe+o+przedsi%C4%99biorstwach&wynik=16&rpp=15&page=2#tabJednostka, dostęp: 06.05.2016,
5. Sprawozdanie Referatu Przemysłu, powiat Myślibórz, 1945-1950. Archiwum Państwowe w Szczecinie, szukajwarchiwach.pl, nr akt 4334, http://searcharchives.pl/65/317/0/12/4334?q=Sprawozdanie+Referatu+Przemys%C5%82u&wynik=9&rpp=15&page=1#tabJednostka, dostęp: 06.05.2016,
6. Wykaz zakładów przemysłowych obwodu Myślibórz z dnia 29.11.1945 r. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, Sprawozdania sytuacyjne- obwód Myślibórz- 1945-1945, szukajwarchiwach.pl, akta nr 65/317/0/5/891, http://searcharchives.pl/65/317/0/5/891?q=Sprawozdania+sytuacyjne+My%C5%9Blib%C3%B3rz&wynik=1&rpp=15&page=1#tabJednostka, dostęp: 06.05.2016,
7. Kwestionariusze zakładów przemysłowych, 1946. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, szukajwarchiwach.pl, akta nr 4345, http://searcharchives.pl/65/317/0/12/4345?q=Kwestionariusze+zak%C5%82ad%C3%B3w+przemys%C5%82owych&wynik=21&rpp=15&page=2#tabJednostka, dostęp: 06.05.2016.