Pierwszy Burmistrz Miasta Berlinek- Franciszek Bieda

Zyciorys własnoręczny Franciszka Biedy. Źródło: Muzeum Regionalne w Barlinku.
Zyciorys własnoręczny Franciszka Biedy. Źródło: Muzeum Regionalne w Barlinku.
Franciszek Bieda, syn Michała i Anny, ur. 13.01.1908 w Zakościele, pow. Mościce, woj. Lwów, Ukończył siedmioklasową Szkolę Powszechną oraz trzyklasowe Seminarium Nauczycielskie w Mościcach. W latach 1925-1927 pracował w Starostwie Powiatowym w Mościcach w referacie karno-administracyjnym. Następnie wyjechał do Lwowa i do 1930 roku pracował w Państwowym Szpitalu Powszechnym jako pracownik umysłowy. W latach 1930-1930 r. odbywał służbę wojskową w 22 Pułku Ułanów w Brodach, którą zakończył w stopniu podoficera. Po powrocie z Wojska wrócił do Mościc, gdzie pracował ponownie w Starostwie Powiatowym. W roku 1935 wyjechał do Gdańska, gdzie pracował do 1935 roku 1939 w Urzędzie Celnym w Gdyni. [Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, 1945, nr akt: 65/317/0/6.3/1812].
W chwili wybuchu wojny miał 31 lat. W 1939 roku został powołany do wojska i brał udział w Kampanii Wrześniowej. w dniu 20.09.1939 roku został wzięty do niewoli i przez cały okres okupacji pracował na roli. W 1945 roku przyjechał do Barlinka i od 06.02. 1945 r. pracował przy Komendanturze Wojennej ZSRR jako tłumacz.

W dniu 15.03.1945, względnie 1.04.1945 roku został wyznaczony na Burmistrza miasta Berlinek przez Komendanta Wojennego ZSRR. Na jego zastępcę wyznaczono Zygmunta Baumana. [Archiwum Państwowe w Szczecinie, 1947, sygn. akt: 65/317/0/5/893]. W dniu 06.06.1945 roku Franciszek Bieda otrzymał nominację na Burmistrza Miasta Berlinek (Berlinchen) z rąk Obwodowego Pełnomocnika Rządu w Myśliborzu. Nominację na Burmistrza miasta Berlinek otrzymał, gdy miał 37 lat.
Podstawą prawną jego nominacji był manifest PKWN z 22 lipca 1944 roku, który wprowadził terenowe rady narodowe a także „upełnomocnionych przedstawicieli” Krajowej Rady Narodowej, ustawa z 11 września 1944 roku o organizacji i zakresie działania Rad Narodowych, który regulował organizację i kompetencje rad narodowych i Krajowej Rady Narodowej oraz dekret PKWN z 23 listopada 1944 roku, który przywrócił organy wykonawcze samorządu- zarządy gminne, miejskie, wraz z wójtami i burmistrzami i prezydentami, oraz wydziały powiatowe. System rad narodowych był hierarchiczny. [Wikipedia: administracja terenowa Polski Ludowej w latach 1944-1950]
W odróżnieniu od okresu międzywojennego, gdy rady wybierano w demokratycznych, wolnych, tajnych, równych, bezpośrednich i powszechnych wyborach, pierwsze po wojnie rady narodowe składały się z ludzi delegowanych przez organizacje polityczne, zawodowe i społeczne. [Behr J, 2015].
Art. 24 dekretu z 23 listopada 1944 roku mówił: ”organem wykonawczym miejskiej rady narodowej jest zarząd miejski” . Na jego czele w miastach wydzielonych stał prezydent, a zastępował go wiceprezydent, a w miastach niewydzielonych burmistrz i wiceburmistrz. [ Kozyra, w., 2011].
Franciszek Bieda- Materiały informacyjne. Archiwum Państwowe w Szczecinie
Jak wynika z dokumentów archiwalnych, Franciszek Bieda, pierwszy Burmistrz miasta po II wojnie światowej, prowadził w Berlinku zakład produkcji dachówek. [Archiwum Państwowe w Szczecinie,1947, sygn. akt: 65/317/0/5/893].
Żonaty, miał jedno dziecko.
W Zarządzie Miasta zostały wyodrębnione następujące referaty: Pracy, Mieszkaniowy, Aprowizacji i Handlu, Przemysłu, Ewidencji ludności, Rolny, Kadr. W poszczególnych referatach zatrudnionych było: Aprowizacji i Handlu- 3 osoby, Przemysłu- 3 osoby, Rolnictwa- 1 osoba, Ewidencji- 3 osoby, Pracy-2 osoby.

Za Sekretariat odpowiadała Maria Pieńkow, długoletnia nauczycielka języków nowożytnych w Bydgoszczy. Posiadała ona dyplom nauczycielki języków nowożytnych w szkołach średnich oraz 20 lat pracy w polskich gimnazjach państwowych.
Tak przedstawia Franciszek Bieda swoją pracę w Zarządzie Miejskim w Berlinku: „Początek był bardzo trudny i mozolny. Cały aparat administracyjny składał się zaledwie z 4 osób. Berlinek liczył wówczas przeszło 7 tys. Niemców, a Polaków zaledwie 50. Mimo to została zorganizowana Milicja Obywatelska, składająca się z 5 osób (bez broni). W przeciągu pierwszych tygodni zostały uruchomione niezbędne dla miasta zakłady, jak Elektrownia, Gazownia, Wodociągi, Kanalizacja. Dla aprowizacji ludności i wojska zaczęło pracować 5 młynów i 8 piekarń. Zarządzaliśmy nie tylko miastem, lecz cała gmina wiejską, w skład której wchodziło 16 sołtysów wyznaczonych częściowo przez Komendanturę Wojenną ZSRR, częściowo przez Magistrat.
Przez cały ten czas pozbawieni jakichkolwiek wiadomości i zarządzeń od naszych władz tworzyliśmy przy odgłosach huku dział i warkotu
motorów polskie miasto na nowo odzyskanych ziemiach.
Miasto tętni życiem. Codziennie przed gmachem Magistratu dokonuje się podziału kolumn roboczych, kierowanych do robót rolnych.”
Po utworzeniu władz obwodowych w Myśliborzu, w dniu 27 maja 1945 roku odbyło się pierwsze spotkanie z Obwodowym Pełnomocnikiem Rządu RP na zjeździe burmistrzów i sołtysów. Zarząd miasta pod koniec września 1945 roku zatrudniał 17 pracowników. „Nie można powiedzieć, żeby to były siły fachowe, lecz przeważnie młode i pełne zapału.„– oceniał Franciszek Bieda w sprawozdaniu z 29.-9.1945 roku.
Zbyt mała ilość żywego inwentarza uniemożliwia wydawanie na kartki nawet minimum wyznaczonych racji. Mimo piętrzących się trudności zdołano jednak uruchomić całkowicie pozbawioną maszyn i zdewastowaną mleczarnię. Czynne są piekarnie, rzeźnie, sklepy spożywcze i cukiernie.
Szpital miejski, który czasowo znajdował się w Żydowie, zostanie przeniesiony w najbliższych dniach do Berlinka. Według ostatniego sprawozdania w szpitalu jest 90 chorych, w tym 45 na tyfus brzuszny.”
„Z poniemieckich budynków szkolnych największy został oczyszczony i doprowadzony do stanu używalności. Otrzymaliśmy już nominację nauczyciela i oczekujemy jego przyjazdu. Dzieci w wieku szkolnym (6-12 lat) jest w mieście 49, a ilość młodzieży (12-20) 88.”
Wiele pól i niektóre stodoły zostały ogołocone przez rosyjskie oddziały. Niejednemu osadnikowi brak ziarna na zasiewy. Podobnie przedstawia się sytuacja z kartoflami. Najwięcej cierpią osadnicy z dzielnic wschodnich, którzy przybyli do nas bez żadnego inwentarza i bez żywności.

Miastu grozi brak chleba, jeśli nie otrzyma pomocy z zewnątrz.”
Sprawozdanie Burmistrza Miasta Berlinek, Franciszka Biedy z 29.09.1945 r. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 65/317/0/5/893/

Ostatnia strona ze sprawozdania Franciszka Biedy z 29.09.1945 r. Źródło; Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 65/317/0/5/893
Ostatnia strona ze sprawozdania Franciszka Biedy z 29.09.1945 r. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt. 65/317/0/5/893

Na odprawie Burmistrzów i wójtów prowadzonej przez Obwodowego Pełnomocnika Rządu RP w Myśliborzu w dniu 30.09.1945 r. Burmistrz miasta Berlinek, nie uczestniczył osobiście, lecz reprezentował go delegowany pracownik Zarządu Miasta, p. Januchowski.
Wydaje się, że na jego nieobecność miał wpływ wynik lustracji referatu samorządowego przy urzędzie Pełnomocnika Rządu R.P. na obwód Myślibórz, przeprowadzonej w dniach 26-29.09.1945 r. przez Wojewódzkiego Inspektora Związków Samorządowych w Koszalinie, Edmunda Kubika. [Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt: 65/317/0/6/1805].
Inspekcja wykazała nieporządek w aktach sekretariatu. Stwierdzono, że sekretarz Zarządu Miasta nie posiada fachowego przygotowania do pracy w sekretariacie miasta.
Inne referaty, oprócz kasy, były na lepszym poziomie. Rachunkowość i kasę prowadziła ta sama osoba, co było, w opinii inspektora, niedopuszczalne. Stwierdził on liczne niedociągnięcia, brak dowodów kasowych, rozbieżności pomiędzy stanem kasy, wynikającej z księgi kasowej i stanem gotówki w kasie na kwotę 18 zł. Brak ujęcia w księdze kasowej dotacji od Pełnomocnika Obwodowego w Myśliborzu. Ujawniono, że wiceburmistrz Bauman, dysponował łącznie kwotą 15.000 zł, które nie były ujęte w księdze kasowej. Przedstawił wprawdzie rozliczenie pobranej kwoty, ale nie miał na nie pokwitowań.
Burmistrz Bieda także nie rozliczył otrzymanej subwencji. Znaleziono u niego cały szereg kopert z pieniędzmi za światło, wodę i na pieniądze, na które nie było żadnych pokwitowań.
Według inspektora, prowadzenie w ten sposób kasy i rachunkowości nasuwa szereg wątpliwości o zdrowej i uczciwej gospodarce miejskiej”. Stwierdził też, że „ocena Zarządu Miejskiego w Berlinku, pozostawia wiele do życzenia”.

Wynikiem kontroli Zarządu Miasta Berlinek, był wniosek do Pełnomocnika Obwodowego w Myśliborzu o zwolnienie Burmistrza i Wiceburmistrza z zajmowanych stanowisk.
wyniki kontroli Zarządu Miasta Berlinek w dniach 29-30.09.1945 r. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt.akt: 65/317/0/5/893, szukaj w archiwach.
W dniu 3 października 1945 r. kontrolę zarządu Miejskiego w Berlinku przeprowadził zastępca Obwodowego Pełnomocnika Rządu w Myśliborzu, Witold Sankowski oraz referent samorządowy w Myśliborzu, Jan Sieja. Wynikiem tej kontroli było ustalenie wielu nieprawidłowości w Zarządzie Miasta, szczególnie w referacie aprowizacji, rolnym i przemysłowym.
W dniu 05.10.1945 roku, Franciszek Bieda został zawieszony w obowiązkach Burmistrza Miasta Berlinka. Zawieszony został także wiceburmistrz, Zygmunt Baumann. Na miejsce Burmistrza powołano tymczasowo kpt. Konstantego Supińskiego.
Według dokumentu z października 1945 roku, nowy wiceburmistrz Nowak, zawnioskował o jego zatrudnienie w Urzędzie miasta w Urzędzie Stanu Cywilnego. Brak jest potwierdzenia przyjęcia wniosku nowego wiceburmistrza.
W urzędowym piśmie do Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 1952 roku, podano, że w okresie 15.10.1945- do 31.03.1948 roku pracował jako pracownik umysłowy w Państwowych Zakładach Drzewnych w Barlinku, następnie 0d 01.04.1948 do 30.04.1949r. był zatrudniony jako księgowy w firmie Nowicki Sklep Galanteryjny w Barlinku, od 05.05.1949 r.- do 31.12.1949 r. był członkiem Zarządu w Spółdzielni „Jedność” w Barlinku, od 01.02.1950 -do 31.03.1951 r. jako pracownik umysłowy w Miejskiej Radzie Narodowej w Barlinku. Potem wyjechał do Poznania i wnioskował do przyjęcie do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu do Referatu Handlu. Dalsze losy Franciszka Biedy wymagają kontynuowania poszukiwań.

Bibliografia:
1. Archiwum Państwowe w Szczecinie, sygn. akt: 65/317/0/5/893, Sprawozdania sytuacyjne -obwód Myślibórz, 1947, http://szukajwarchiwach.pl/65/317/0/5/893?q=Sprawozdanie+sytuacyjne-My%C5%9Blib%C3%B3rz&wynik=3&rpp=15&page=1#tabSkany, dostęp: 10.01.2017,
2. Wikipedia: administracja terenowa Polski Ludowej w latach 1944-1950, https://pl.wikipedia.org/wiki/Administracja_terenowa_Polski_Ludowej_w_latach_1944%E2%80%931950, dostęp: 15.01.2017].
3. Behr J, 2015, Ewolucja gminy w Rzeczypospolitej Polskiej – zarys problematyki, Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis, vol. 4 (1), 285−302, http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/66111/14_Jolanta_Behr.pdf, dostęp: 15.01.2017,
4. Kozyra, w., 2011, Ustrój administracji państwowej w Polsce w latach 1944-1950, Czasopismo Prawno-Historyczne Tom LXIII — 2011 — Zeszyt 1, Lublin,
5. Archiwum Państwowe w Szczecinie, nr akt: 65/317/0/6/1805] Sprawozdania z wizytacji obwodów i miast: Barlinek, Barwice, Choszczno, Dębno, Drawsko, Gryfice, Jastrowie, Koszalin, Myślibórz, Stargard, Szczecinek, Trzebiatów, Wałcz, Złocieniec, 1945-1946,http://szukajwarchiwach.pl/65/317/0/6.3/1805?q=sprawozdanie+z+wizytacji+obwodów+i+miast&wynik=1&rpp=15&page=1#tabJednostka, dostęp: 11.01.2017
6. Archiwum Państwowe w Szczecinie, 1945, na akt: 65/317/0/6.3/1812, Materiały informacyjne z obwodów:Białogard, Chojna, Choszczno, Gryfice, Gryfino, Koszalin, Myślibórz, Wałcz, Materiały informacyjne

Wszelkie prawa zastrzeżone.